Stefnumótunarskýrsla stjórnar Blindraféalgsins, samtaka blindra og sjónskertra á Íslandi 2009
Skilgreining, gildi, hlutverk, stöðumat, framtíðarsýn og sóknaráætlun
Inngangur
Það var í upphafi árs 2009 að stjórn Blindrafélagsins hóf stefnumótunarvinnu fyrir félagið. Fram á vor var að jafnaði fundað einu sinni í viku og unnið undir stjórn Björns Westergren ráðgjafa.
Þessi vinna var opin bæði stjórnar og varastjórnarmönnum félagsins. Þeir stjórnarmenn sem mestan þátt tóku í þessari vinnu voru: Kristinn Halldór Einarsson formaður félagsins, Ágústa Gunnarsdóttir varaformaður, Halldór Sævar Guðbergsson gjaldkeri og Sigþór Hallfreðsson ritari, að auki tók Ólafur Haraldsson framkvæmdastjóri þátt í vinnunni.
Þegar komið var fram á sumar var að mestu búið að fara í gegnum og ræða flest þá þætti sem snúa að starfsemi Blindrafélagsins. Þá var ákveðið að Kristinn tæki að sér að setja niðurstöður umræðnanna niður í skýrsludrög.
Þau skýrsludrög voru síðan tekin til umræðu á vinnufundi stjórnar að Sólheimum helgina 2 – 4 október 2009 og afgreidd til kynningar á vettvangi félagsins.
Mannréttindasamtök
Blindrafélagið, samtök blindra og sjónskertra á Íslandi, stofnað 1939, er samfélagslegt afl – mannréttindasamtök - sem berst fyrir að blindir og sjónskertir einstaklingar geti lifað sjálfstæðu, innihaldsríku og ábyrgu lífi, og að þeim sé tryggður jafn réttur og jöfn tækifæri til ábyrgrar, virkrar og viðurkenndrar þátttöku í öllum þáttum samfélagsins. Ekkert um okkur án okkar - er sameiginlegt kjörorð sem Blindrafélagið á með öðrum samtökum fatlaðra.
Gildi
Gildi Blindrafélagsins eru sótt í meginreglur Sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Meðal mikilvægustu gildanna í Sáttmálanum eru:
v Jafnrétti: Eykur þátttöku og færir með sér gæfu.
v Sjálfstæði: Stuðlar að virkni og ábyrgð.
v Réttsýni: Elur af sér virðingu og viðurkenningu.
v Umburðarlindi: Stuðlar að fjölbreytileika og víðsýni.
Stuðningur til sjálfstæðis
Hlutverk Blindrafélagsins er að stuðla að því að blindir og sjónskertir einstaklingar geti lifað sjálfstæðu og innihaldsríku lífi og séu ábyrgir og virkir samfélagsþegnar.
Stöðumat
Stöðumati er lauslega í greiningu á innra og ytra umhverfi félagsins eins og það er metið af stjórn á árinu 2009.
Ytra umhverfi
Almennt stendur Blindrafélagið nokkuð vel gagnvart sínu ytra umhverfi. Félagið á í ágætu samstarfi við mikilvægustu hagsmunaðila sína, hefur almennt sterka og jákvæða stöðu gagnvart stjórnvöldum þegar kemur að hagsmunamálum félagsmanna.
Viðhorfskönnum sem Capacent Gallup gerði vorið 2009, þar sem voru 701 svarendur, sýndi að 94,4% voru jákvæðir gagnvart félaginu. Jafnframt þá mældist ríkari vilji til að styrkja Blindrafélagið en félagið hefur náð að raungera í fjáröflunum sinum. Þannig svöruðu 4,3% því að þeir styrktu Blindrafélagið reglulega, 56,9% svöruðu því til að þeir hafi styrkt félagið, en ekki reglulega, og 37,2% sögðust ekki hafa styrkt félagið en gætu hugsað sér það. Einungis 1,5% svaraði því til að þeir gætu ekki hugsað sér að styrkja Blindrafélagið. Þegar sá hópur sem segist ekki hafa styrkt félagið en gæti hugsað sér að gera það er skoðaður nánar þá kemur eftirfarandi í ljós:
77% 16 – 24 ára segist ekki hafa styrkt Blindrafélagið en gæti hugsað sér það.
56% 25 – 34 ára segist ekki hafa styrkt Blindrafélagið en gæti hugsað sér það.
32% 35 – 44 ára segist ekki hafa styrkt Blindrafélagið en gæti hugsað sér það.
Allt eru þetta mjög stórir aldurshópar og því eru þessar niðurstöður mjög hvetjandi fyrir fjáröflunarstarf félagsins.
Innra umhverfi
Í Blindrafélaginu eru um 600 félagar°, af þeim rúmlega 1500 sem rétt eiga til félagsaðildar. Félagsaðild meðal eldri kynslóðarinnar er almennari en meðal þeirra yngri sem eru sjónskertir. Innra umhverfi félagsins er sæmilega stöðugt. Helstu verðmæti félagsins liggja í sterkri fjárhags- og eignastöðu, jákvæðu orðspori meðal almennings og hagsmunaaðila, stöðugu innra skipulagi starfseminnar og góðri þátttöku félagsmanna í félagsstarfi á vegum félagsins.
Samkvæmt símakönnun sem gerð var meðal félagsmanna á aldrinum 18 – 80 ára haustið 2008, þar sem fékkst 83% svarhlutfall, þá er stór hluti, eða 68% að nýta sér þjónustu skrifstofunnar, ánægja með þjónustuna mældist einnig mjög hátt, eða 98%.
Félagið er að hafa áhrif á hagsmunamál félagsmanna með því að taka frumkvæði í einstökum málum, með samráði við hagsmunaaðila og fjárveitingum til ákveðinna verkefna.
Hagsmunatengda verkefnavinna á skrifstofunni mætti auka þannig að það verði stærra hlutfall af starfsemi félagsins sem beinist í þá átt.
Töluverður munur er á að akstursþjónustu, sem er mjög mikilvæg þjónusta á ábyrgð sveitarfélaganna, sem blindum stendur til boða, allt eftir því hvar þeir búa og er mikilvægt að taka á því.
Ákveðinn lausung er á stöðu deilda og nefnda sem þyrfti að skýra með breytingum á lögum og samþykktum.
SVÓT – Styrkleikar – Veikleikar – Ógnanir – Tækifæri
SVÓT greining er samandregin niðurstaða úr stöðumatinu, innri og ytri greiningu, og er ætlað að varpa ljósi á hvar styrkleikar og veikleikar kunna að liggja í innra umhverfi félagsins og sömuleiðis hvar kunna að vera tækifæri eða ógnanir í ytra umhverfi félagsins.
Styrkleikar í innra umhverfi:
v Traust fjárhagsstaða er forsenda þess að félagið geti verið virkur gerandi.
v Sterk staða meðal hagsmunaaðila, svo sem eins og ríki, borg og þjónustuaðila.
v Góða þátttaka félagsmanna í félagsstarfi.
v Innra skipulag er stöðugt og þjónusta er metin góð af félagsmönnum.
v Jákvætt orðspor Blindrafélagsins meðal almennings.
Veikleikar í innra umhverfi:
v Ekki mikil virkni meðal yngri kynslóðanna < 50.
v Hagsmunatengd viðfangsefni mega vera meiri í starfsemi félagsins.
v Skipulagsleg lausung varðandi starf nefnda og deilda.
Ógnanir í ytra umhverfi:
v Langvarandi slæmt efnahagsástand, þ.e. til meira en tveggja eða þriggja ára.
v Sameining ríkisstofnanna.
v Minnkandi kaupmáttur almennings.
v Samdráttur í opinberum útgjöldum og lækkandi þjónustustig.
Tækifæri í ytra umhverfi:
v Innleiðing Sáttmála Sameinuðu þjóðanna um rétttindi fatlaðs fólks mun færa með sér tækifæri til að sækja bætta stöðu og þjónustu til handa fötluðum.
v Sterk og jákvæð ímynd.
v Möguleiki til áhrifa og þátttöku á stefnumótun Þjónustu og þekkingarmiðstöðvar fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda einstaklinga.
v Fjáröflunartækifæri meiri en tekist hefur að raungera.
v Breytt gildismat
Framtíðarsýn
Mannréttindi - eitt samfélag fyrir alla - er kjarninn í framtíðarsýn Blindrafélagsins. Samfélag sem byggir á virðingu og viðurkenningu allra þjóðfélagshópa og þörf þeirra til að lifa sjálfstæðu, innihaldsríku og ábyrgu lífi.
Félagið er í fremstu röð, uppbyggjandi, framsækið og starfar að heilindum þannig að eftir er tekið og verk þess skipti máli fyrir samfélagið og félagsmenn.
Sóknaráætlun
Sóknaráætlun gegnir því hlutverki að vera brúsmíðin frá núverandi stöðu yfir í framtíðarsýn félagsins. Sóknaráætlun felur í sér megnmarkmið, starfsmarkmið og aðgerðir eða verkefni.
Meginmarkmið
Í meginmarkmiðum er lögð áhersla á að markmiðin séu almenn, stutt, eftirminnileg, gegnsæ og að þau skarist ekki, en innifeli mikilvæga meginþætti í starfsemi félagsins. Meginmarkmiðinu eru:
a) Stuðningur til sjálfstæðis
b) Traust hagsmunagæsla
c) Uppbyggilegt fræðslustarf
d) Öflugt félagsstarf
e) Góð þjónusta
f) Fagleg stjórnun
g) Góð samstaða
h) Fjölgun félaga
Starfsmarkmið og verkefni
Setning starfsmarkmiða felur það í sér að verið er að brjóta niður meginmarkmiðin. Starfsmarkmiðin skulu vera sértæk, mælanleg, samþykkt, viðeigandi og tímaháð, ef þess er nokkur kostur. Möguleiki er þó að gera verkefni sem heyra undir starfsmarkmið mælanleg, ef það hentar betur en að hafa starfsmarkmiðin mælanleg. Hér fyrir neðan verða starfsmarkmið og verkefni sett upp undir hverju og einu meginmarkmiði.
A) Stuðningur til sjálfstæðis
Starfsmarkmið A-1:
Blindrafélagið skal í öllu sínu fræðslu og útgáfustarfi leggja áherslu á að kynna fyrir samfélaginu fjölþætta hæfni og getu blindra og sjónskertra einstaklinga og stuðla með því að aukinni vitund og þekkingu almennings á hæfni blindra og sjónskertra einstaklinga.
Starfsmarkmið A-2:
Starfrækja styrktarsjóði innan félagins. Eftirtaldir sjóðir og styrkir eru nú í eigu Blindrafélagsins, eða með aðkomu félagsins, og eru ætlaðir til þess að styðja við blinda og sjónskerta í námi, starfi og leik:
Hvatningastyrkur; úthlutað úr Verkefnasjóði félagsins á aðalfundi í maí.
Námsstyrkir: Úthlutað úr Námssjóði blindra að hausti og í upphafi árs.
Hjálpartækjastyrkir: Úthlutað á degi Hvíta stafsins, 15 október.
Styrktarsjóður Blindravinafélagsins: Stefna ómótuð.
Menntunarsjóður til blindrakennslu: Sjóðurinn er með sjálfstæða stjórn og úthlutar styrkjum til fagfólks til að leggja stund á nám við kennslu eða ráðsgjöf við kennslu sjónskertra nemenda.
Blind börn á Íslandi: Sjálfstæð stjórn, sjóðurinn í vörslu Blindrafélagsins.
Styrktarsjóður Margrétar Jónsdóttur: Sjálfstæð stjórn.
Starfsmarkmið A-3:
Í samstarfi við ÞÞM skal unnið að því að tveir leiðsöguhundar verði teknir í notkun á ári, ef eftirspurn er eftir þeim.
Starfsmarkmið A-4:
Hvetja skal félagsmenn til aukins sjálfstæðis m.a. með hvatningu til virkni, hreyfanleika og aukins umferlis.
B) Traust hagsmunagæsla
Starfsmarkmið B-1:
Halda uppi þrýstingi á stjórnvöld um að Innleiðingu Sáttmála Sþ um réttindi fatlaðs fólks verði lokið af hálfu stjórnvalda í seinasta lagi fyrir lok vorþings 2010.
Starfsmarkmið B-2:
Auka allverulega kynningu á Sáttmálanum fyrir félagsmönnum, starfsmönnum og velunnurum félagsins og almenningi.
Starfsmarkmið B-3:
Koma á samsvarandi ferðaþjónustu í sveitarfélögum landsins fyrir félaga Blindrafélagsins og gildir í Reykjavík.
Starfsmarkmið B- 4:
Auka virkni og frumkvæði á vettvangi félagsins gagnvart því að bæta aðgengi að upplýsingum á vefnum.
Starfsmarkmið B-5:
Leita eftir upplýsingum um hvernig notendastýrðri aðstoð við blinda og sjónskertra er fyrirkomið í nágrannalöndum okkar og móta í framhaldi af því stefnu félagsins í málaflokknum.
C) Uppbyggilegt fræðslustarf
Starfsmarkmið C-1
Halda úti aðgengilegri og vel sóttri heimasíðu með fréttum, fræðslu og afþreyingu. Stefna skal að því að auka aðsóknina um helming, frá 1000 upp í 2000 gesti á mánuði.
Starfsmarkmið C-2
Gefa út Valdar greinar á tveggja vikna fresti.
Starfsmarkmið C-3
Útgáfa á Víðsjá tvisvar á ári í vönduðu tímaritaformi. Senda á félaga, stuðningsaðila, einstaklinga í stjórnkerfinu og fjölmiðla.
Starfsmarkmið C- 4
Útgáfa á fræðslubæklingum
Starfsmarkmið C-5
Vera með í starfi sérstakan kynningarfulltrúa sem fer í skóla, fyrritæki og stofnanir og kynnir málefnis blindra og sjónskertra og Blindrafélagið..
Starfsmarkmið C-6
Gera úttekt á upplýsingagjöf til félagsmanna og með hvað hætti megi bæta hana.
Starfsmarkmið C-7
Kanna með að setja myndband Radíusbræðra á heimasíðu félagsins.
D) Öflugt félagsstarf
Starfsmarkmið D-1
Stuðla að og styðja við skipulagt og öflugt starfi í deildum félagsins: Foreldradeild, Kvennadeild, Norðurlandsdeild, RP deild, Suðurlandsdeild og Ungblind.
Starfsmarkmið D-2:
Skapa aðstæður svo að fastanefndir félagsins geti haldið úti starfsemi sinni.
Starfsmarkmið D- 3
Halda Opið hús að jafnaði tvisvar í viki og einu sinni á mánuði á laugardögum.
Starfsmarkmið D – 4
Halda skal almenna félagsfundi innan félagsins á hausti og að vori auk aðalfundar félagsins sem haldinn er að vori.
Starfsmarkmið D-5
Snemma á hverju hausti skulu nefndir félagsins hittast til að samræma dagsetningar og viðburði.
Starfsmarkmið D-6
Bjóða forustumönnum deilda félagsins að koma á fund með stjórn félagsins a.m.k. einu sinni á ári til að kynna fyrri stjórn sarfsemi og áherslur í starfi deildarinnar.
Starfsmarkmið E-1
Hafa skrifstofu félagsins opna allt árið um kring Opnunartími frá 9–16.
Starfsmarkmið E - 2
Starfrækja verslun með hjálpartækjum þar sem áhersla er lögð á lága álagningu á sölu til félagsmanna.
Starfsmarkmið E- 3
Vera með starfsmann sem sinnir persónulegri ráðgjöf til félagsmanna varðandi hin ýmsu úrlausnarefni sem þeir þurfa aðstoðar við.
Starfsmarkmið E- 4
Vera með í starfi æskulýðsfulltrúa sem sinnir sérstaklega málefnum yngstu félagsmanna Blindrafélagsins.
Starfsmarkmið E-5
Bjóða upp á útleigu á hjálpartækjum sem nýst geta í skólum eða í vinnu.
Starfsmarkmið E- 6
Starfrækja trúnaðarmannakerfi innan félagsins og miðað við að starfandi sé þrír aðaltrúnaðarmenn í hlutastarfi og fleiri félagslegir trúnaðarmenn sem eru sjálfboðaliðar. Tilgangurinn með trúnaðarmannakerfinu er m.a. að veita bæði stuðning og fræðslu á jafningjaforsendum.
Starfsmarkmið E- 7
Vera með íbúðir félagsins í útleigu fyrir félagsmenn, bæði í langtímaleigu sem og skammtímaleigu.
F) Fagleg stjórnun
Starfsmarkmið F-1
Stjórn félagsins skal að jafnaði hittast á tveggja til þriggja vikna fresti yfir vetrartímann og 4 – 6 vikna fresti yfir sumartímann. Hvatt skal til þess að samsetning stjórnar endurspegli kynjahlutföll og aldurssamsetningu innan félagsins að eins miklu leiti og því verður við komið. Varamenn eru boðaðir á alla stjórnarfundi. Auk stjórnarmanna situr framkvæmdastjóri félagsins stjórnarfundi. Bæði aðal og varamenn fá greitt fyrir þá stjórnarfundi sem þeir sitja.
Starfsmarkmið F-2
Stjórn félagsins skal samþykkja fjárhagsáætlun fyrir hvert almanaksár. Fjárhagsáætlunina skal yfirfara og endurskoða tvisvar á árinu auk þess sem áætlunin skal höfð til hliðsónar við allar stærri ákvarðanir sem hafa fjárútlát í för með sér.
Starfsmarkmið F-3
Stefnt skal að hallalausum rekstri félagsins. Sem öryggissjónarmið þá skulu veltufjármunir að viðbættum verkefnasjóði að jafnaði duga til reksturs félagsins í eitt ár með viðmið við gildandi fjárhagsáætlun.
Starfsmarkmið F-4
Stefnt verði að því að auka fjáraflanir félagsins um 100% á næstu þremur árum með aðaláherslu á að fjölga einstaklingum sem styrktarfélögum og byggja upp lagskipt styrktarfélagakerfi.
G) Góð samstaða
Starfsmarkmið G-1
Leggja skal áherslu á að innan félagsins og milli starfsmenna og félagsmann ríki góð samstaða um öll helstu stefnumál félagsins.
H) Fjölgun félaga
Starfsmarkmið H-1
Kortleggja aldurssamsetningu blindra og sjónskertra og bera saman við félagsaðild og gera svo áætlun um fjölgun.
Lokaorð
Mikilvægt er að hafa í huga að skýrsla eins og þessi kemur að mestu gagni ef hún fær að vera lifandi stjórnunar verkfæri sem er til stöðugrar skoðunar og endurskoðunar. Reglulega þarf að leggja á það mat hvort aðgerðaráætlunin er að skila félaginu nær skilgreindri framtíðarsýn og bregðast við með viðeigandi hætt ef svo er ekki.
Stefnumótun eins og þessi er aldrei endanleg, heldur mikið fremur síbreytileg.
Reykjavík í október mánuði 2009.
Stjórn Blindrafélagsins, samtaka blindra og sjónskertra á Íslandi :
Kristinn Halldór Einarsson formaður
Ágústa E. Gunnarsdóttir varaformaður
Sigþór U. Hallfreðsson ritari
Halldór Sævar Guðbjörnsson gjaldkeri
Arnheiður Björnsdóttir meðstjórnandi
Haukur Sigtryggsson varamaður
Kolbrún Hulda Sigurjónsdóttir varamaður
Lilja Sveinsdóttir varamaður
Ólafur Þór Jónsson varamaður
Framkvæmdastjóri:
Ólafur Haraldsson
