Fundargerð félagsfundar 15. október 2025.

Félagsfundur 15. október 2025 kl. 16:30

Fundargerð

Fundarsetning

Formaður félagsins, Sigþór U. Hallfreðsson, setti fundinn.

Kynning fundargesta

Fundarmenn kynntu sig. 41 manns sótti fundinn í sal og 5 á Teams.

Kjör starfsmanna fundarins

Hlynur Þór Agnarsson var kjörin fundarstjóri og Marjakaisa Matthíasson fundarritari.

Afgreiðsla fundargerðar síðasta félagsfundar

Fundargerðin var samþykkt samhljóða.

Umræður um fyrirhugaða sameiningu Hljóðbókasafns Íslands, Kvikmyndasafns Íslands og Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns

Sigþór U. Hallfreðsson, formaður Blindrafélagsins, sagði að sameining safna stæði í kokinu hjá félagsfólki okkar. Hljóðbókasafn Íslands (HBS) er mikilvæg þjónustustofnun fyrir blinda og sjónskerta enda er enginn annar hópur sem notar safnið jafn mikið og blindir. Þessi hópur er 10% notenda en er sá hópur sem nýtir safnið mest. Því höfum við áhyggjur af stöðunni.

Rósa María Hjörvar, varaformaður Blindrafélagsins, situr einnig í samráðshópi. Sameining safna er útfærslan sem við óttuðumst mest, og hefur verið rætt um hana á aðalfundum félagsins. Nú er farið af stað með verstu tillöguna þegar HBS verður sameinað Landsbókasafni og Kvikmyndasafni. Þjóðbókhlaðan er ekki aðgengileg bygging, og við erum uggandi um þá þjónustu sem við erum orðin vön, og hvað myndum við fá nú?

Marín Guðrún Hrafnsdóttir, forstöðumaður Hljóðbókasafns Íslands, staðfestir að leggja á stofnunina niður. Samþætt saga hljóðefnis er 50 ár en hljóðbókasafnið hefur starfað í 43 ár. Núna eru notendur safnsins um 18000, og eru 47% af þeim börn. Lesblindir eru stærsti hópurinn og blindir og sjónskertir 10%. Elsti aldurshópurinn, flestir þeirra sjónskertir, notar safnið mest og eru 13 lánþegar eldri en hundrað ára.
Búið er að ákveða að sameina söfnin. Það á að stofna 10 manna vinnuhóp til að skoða hvernig á að bæta þjónustu safnsins. Það stendur ekki til að skerða hana. Nálægð og skilningur á þörfum lánþega skiptir miklu máli. Marín hefur samt miklar áhyggjur af sameiningunni, m.a. fjárhagslegar og vegna öryggi þjónustunnar.

Snævar Ívarsson, framkvæmdastjóri Félags lesblindra, sagði að félagsmönnum þætti mjög vænt um hljóðbókasafnið og er þjónusta þess félagsmönnum mjög mikilvæg. Þeir hafa mestar áhyggjur af því að stóra Landsbókasafnið gleypi litla hljóðbókasafnið. Fjárveiting fer í stærri pott, hvað fær þá HBS? Þetta skapar örugglega samkeppni um fjármagnið. Hann taldi upp fleiri hugsanlega ókosti við sameiningu: Verða ársgjöld í bókasafnið flóknari? Verður persónuleg þjónusta enn til staðar, getur fólk komið með tillögur um efnið? Verður þekking starfsmanna áfram góð þvingar áhugi þeirra á að þróa starfsemina? Verða bækur framleiddar með texta og tali? Félag lesblindra hefur verulegar áhyggjur af því að hljóðbókasafnið glati hlutverki og tilgangi sínu í stærra safninu.

Örn Hrafnkelsson landsbókavörður segist skilja áhyggjur notenda safnsins og hræðslu um að framleiðsla falli niður eða fjárveitingar minnki. Fagmennska skiptir máli og áætlunin er að bæta og auka þjónustu og búa til meira efni. Fagmennskan ræður för og þjónustan á að vera maður á mann. Örn litur á þetta sem tækifæri og tengsl inni í menntakerfinu. Meginatriðið er að þjónusta verði betri og við þróum hana í stærra bókasafnsheimi.

Bryndís Jónatansdóttir frá Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytinu, benti á að áherslan á að vera á notendur og starfsemina og að hún sjái tækifæri í sameiningunni. Það er ánægja með starfsemina og vilji fyrir að halda henni. Safnið er næstum því rafrænt og safnið er tæknilega sterkt. Það þarf að passa upp á þessa þjónustu. Hljóðbókasafnið verður séreining í Landsbókasafninu og eiga notendur ekki að finna fyrir þessari sameiningu á nokkurn hátt. Sameiningin þýðir hagræðingu og betri nýtingu á lögbundinni þjónustu sem á ekki að fara að breytast. Við höfum góðan tíma til að undirbúa sameininguna.

Finnur Bjarnason frá Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytinu, bætir við að skoða þurfi stefnu Hljóðbókasafns vel eins og þjónustu, ímynd og tækni. Hann lofaði að þjónustustigið yrði ekki skert og flestir notendur þyrftu ekki einu sinni að taka eftir því að safnið hefði flutt. Ímynd safnsins hefur breyst í réttindasafn og því verður skipt. Við reynum að gera þessar breytingar með heilindum.

Umræður:

Það urðu líflegar umræður um framtíð bókasafnsins. Kristinn Halldór sagðist hafa tekið þátt í samræðunni og taldi að kostnaður vegna framkvæmda í húsnæði Þjóðbókahlöðunnar væri vanáætlaður. Það þarf að búa til hljóðver, nýja lyftu og annað tengt aðgengi. Kostnaður getur verið fjórum sinnum hærri en 50 til 60 milljónir.

Bryndís Jónatansdóttir staðhæfði að þjónustan verði tryggð þó að það taki tíma. HBS er að missa húsnæðið. Aðgengi í opinberum byggingum þarf að vera í lagi þannig að það þarf að lagfæra það í Þjóðbókahlöðunni hvort sem er.

Sigríður Björnsdóttir spurði hvort bækur sem má ekki fara úr Þjóðbókahlöðunni geti verið lesnar inn fyrir háskólanema? Örn svaraði að það þurfi alltaf að flytja bækur þegar vinna þarf með þær. Söfnin munu mynda heild til að þjóna notendum. Hins vegar er sennilega betra að nota nútímatæknina til að gera gamlar bækur aðgengilegar.

Þórarinn Þórhallsson benti á að hópur sem getur ekki lesið sér til gagns er sístækkandi vandamál. Marín Guðrún samsinnti því en sagði að það þurfi vottorð til að fá þjónustu í HBS.

Gísli Helgason sagðist vera dapur yfir þessum fundi og að þetta sé skref í slæma átt. Gísli, sem hefur unnið áratugum saman með hljóðbækur, fór yfir sögu safnsins. Hann sagði að það hafi verið draumur um að hús Blindrafélagsins yrði allsherjarþjónustukjarni fyrir sjónskerta. Í ráðuneytinu er skilningur fyrir áhyggjum blindra en safnið flutti úr húsinu fyrir 30 árum. Bryndís sagði að langmestur hluti þjónustunnar væri núorðið á netinu en bókasafnið gæti verið með viðveru í húsinu ef þess er óskað. Áætlunin er að viðhalda og bæta þjónustuna.

Fleiri félagsmenn lýstu óánægju sinni yfir framgangi mála.

Önnur mál

Bent var á að Strætó hefur uppfært sína skilmála varðandi ferðir blindra og sjónskertra á landsbyggðinni. Félagar sem framvísa félagsskírteini geta nú ferðast ókeypis um landið allt. Þeir notendur sem hafa leiðsöguhund þurfa að framvísa sínu leiðsöguhundaskírteini frá Sjónstöðinni.

Fundarlok

Formaður lauk fundinum kl. 18:25.